Yeni ürün geliştirme ve koleksiyon tasarımı seminer notları

Marmara Ünv. Güzel Sanatlar Fakültesi -25-12-2008
Yeni ürün geliştirme ve koleksiyon tasarımı konulu seminer notları
Arge-Yeni ürün geliştirme
Ticari, farklı ve amaca uygun yeni bir ürün geliştirmek için yapılan tüm araştırma ve geliştirme faaliyetlerine kısaca ARGE adı verilir. Yeni ürün geliştirme departmanlarında görev alabilmek için bir tasarımcının bazı konularda kendini geliştirmesi gerekir.
1. Tasarımcı kullanacağı malzemeyi iyi tanımalıdır. İplik numaraları boyar maddeler, kumaş kaliteleri vb. malzemelerin özelliklerini ve hangi koşullarda ne netice alacağını öğrenmelidir.
2. Kullanılacak tekniklere hakim olmak gerekir.Makineleri tekstil mühendisi kadar detaylı bilmek gerekmez ancak makinelerin kapasiteleri, çalışma sistemleri hakkında bilgi sahibi olmak yeni ürün geliştirirken hangi tekniğin ne amaçla kullanılabileceği bilinmelidir.
3. Teknoloji ile iç içe olmak ve yenilikleri takip etmek , yeni çıkan teknik ve malzemelerden haberdar olmak gerekir.
4. Ürünün satılabilir olması için rekabete uygun fiyata sahip olması gerekir. Ürünün maliyeti tasarımcı tarafından geliştirilirken belirlenir. Kullanılan malzemenin, aksesuarın, fiyatları toplamda ürün fiyatını verir. Tasarımcının yeni ürünü geliştirirken her aşamada maliyet analizi yapabiliyor olması önemlidir.
5. Piyasayı takip etmek, rakiplerin nasıl ürünler yaptığını, kaça sattığını öğrenmek yeni ürünün amaca uygun olması için gereklidir.
6. Ticaret arz talep dengesine bağlıdır.Tüketici taleplerini doğru olarak algılayabilmek geliştirilecek ürünün ticari olabilmesi için önemlidir. Potansiyel müşterinin hangi ürüne, ne zaman ihtiyacı olduğunu belirleyebilmek için ürünün satıldığı alanlarda bulunmak, toptancıyı, perakendeciyi dinlemek gerekir.
7. Tekstil tasarımı masa başında hayal kurup kağıda aktarmakla sınırlı değildir. Ürün üç boyutludur. Kumaşın kalınlığı, tuşesi, arka yüzü, kıyafetin aksesuarı,astarı gibi detaylar bir bütün olarak düşünülmelidir. Tasarımcının bütünü görebilmesi, üç boyutlu düşünebilmesi , ürünü ilk safhasından son safhasına kadar geliştirebilmesi gerekir. İpliğin tasarımından başlayarak, ürünün sunumunda kullanılacak ışığa kadar fikir sahibi olmalıdır.
8. Doğru ürün ancak doğru zamanda, doğru yerde ise amaca ulaşabilir. Tekstil ürünü satışa sunulmadan önce birçok aşamadan geçer. Tasarım, üretim, dikim, kontrol, paketleme, nakliye vb. Mayıs ayında satışa sunulacak bir ürünün hazırlanmasına en geç altı ay önce başlanması gerekir. Bu da organizasyon ve planlama becerisi edinmeyi gerektirir.
9. Estetik değerleri doğru kullanmak ürünün başarılı olmasında büyük rol oynar. Renk, desen, tuşe, tasarlanan ürün kalitesiyle uyumlu ve albenili olmalıdır.
10. Tasarımcı başından sonuna kadar ürününü her aşamasında takip ettiği için ürün hakkında en fazla bilgiye sahip olan kişidir. Pazarlama departmanlarına geliştirdiği ürünün özelliklerini aktarabilmesi bu kişilerin ürünü sahiplenmesini ve satış oranlarının artmasını sağlar. Bir anlamda tasarımcı kendi ürününü pazarlayabilmelidir. Yazılı ve sözlü iletişim becerisini geliştirmek bu konuda tasarımcının başarısını arttırır.
11. Tekstil bir ekip işidir. Dokumacının baskıcıya, baskıcının apreciye, aprecinin nakliyeciye, nakliyecinin pazarlamacıya, pazarlamacının planlamacıya, argecinin hepsine ihtiyacı vardır. Bu nedenle firma içinde iyi ikili ilişkiler kurmak ve başarıyı sahiplenmek yerine emeği geçen herkesle paylaşmak ekibin başarısını arttıracaktır.


Koleksiyon tasarımı
Ürünlerin modaya uygun olarak, bir veya birkaç temaya bağlı kalarak tasarlandığı, birbirleri arasında renk,kalite,desen uyumuna sahip olduğu ürün gruplarına koleksiyon diyoruz.
Koleksiyonlar trendlere uygun olmalıdır. Trendler (eğilimler) Konusunda uzman tasarımcılar, sosyologlar, istatistikçilerden oluşan ekiplerin yaptığı araştırmalar neticesinde belirlenir. Beş sene sonrasının otomotiv, kozmetik, tekstil renkleri bugünden bellidir. Bu bilgiler internet ortamında veya basın yoluyla açıklanır. Tasarımcının trendleri takip edebilmesi için bu yayınları takip etmesi, konusuyla ilgili fuarları gezmesi gerekir. Ancak sadece trendlerin bilinmesi koleksiyonu başarılı yapmaya yetmez. Çünkü bu bilgilerin firmanın kapasitesi ve koleksiyonun amacına uygun olarak değerlendirilmesi gerekir.
Koleksiyonun amaca uygun olarak geliştirilebilmesi için öncelikle koleksiyon tanımlanmalıdır. Yani nerede satılacak, ne zaman satılacak, hangi alıcı kitlesine hitap edecek, hangi ürün grupları yer alacak, kaç ürün kullanılacak vb. Daha sonra bu verileri de dikkate alarak tema, renk, desen gibi estetik değerler tanımlanabilir. Ürünün nerede satılacağı bilinmeden hangi renklerin hakim olacağını tayin etmek hata olur. Bütün bu bilgiler doğrultusunda koleksiyon için hangi işin ne zaman yapılacağını gösteren bir aksiyon planı oluşturmak gerekir.
Tasarımcı kreatif yönünü efektif kullanabilmelidir.Firmalar için başarılı koleksiyon iyi satış yapmış olan koleksiyondur. İlgi çekmeyi amaçlayan yaratıcılığın ön planda olduğu tasarımlar da yapılmalıdır. Bu tip ürünler tasarımcının ve firmanın vizyonu açısından önemlidir ancak firmanın başarısını reel satış rakamları belirler. Farklı olanı ortaya çıkarılmalıdır ancak tasarlanan koleksiyon amaca da hizmet etmelidir.
Koleksiyonu oluşturan ürünler arasında renk, desen, kalite açısından bir bütünlük sağlanmalıdır. Müşteri firmanızdan alacağı bir ürünle beraber kullanacağı başka bir ürünü farklı bir markada aramamalı her ürün bir diğeri ile kombinasyon oluşturabilmelidir. Bütünsel düşünmek koleksiyon tasarımı için de geçerlidir. Ürünler son aşamasına kadar geliştirilebilmeli , eskizinden sunumuna dek tasarımcının kontrolü altında olmalıdır.

Dokuma Örgülerinin Sınıflandırılması

Dokuma örgüleri aşağıdaki başlıklar altında toplanır:

• Ana örgüler: Tüm dokuma örgülerinin temelini oluşturan örgülerdir.

• Türetilmiş örgüler: Ana örgülerden çeşitli yöntemlerle elde edilen örgülerdir.

• Birleştirilmiş örgüler: Birden fazla dokuma örgüsünün bir araya getirilmesiyle oluşan örgülerdir.

• Kuvvetlendirilmiş örgüler: Birden fazla çözgü veya atkı sistemi ile elde edilen örgülerdir.

• Çok katlı örgüler: Birden fazla kumaş katı oluşturan örgülerdir.

• Havlı örgüler: Havlu, kadife, halı dokumalarını oluşturan örgülerdir.

Saten

Saten örgüler, örgü raporu içerisinde bağlantı noktalarının birbirleri ile hiç temas etmeyecek şekilde dağınık olarak yerleştirildiği temel dokuma örgülerinden biridir. Satende her çözgü ve atkı birbirini bir kez bağlar ancak bu bağlama dimi örgüsünde olduğu gibi sıralı değil, her bağlantı birbiriyle temas etmeyecek şekilde dağıltılmış olduğu için yol oluşturmaz.

Saten Örgülerin Özellikleri

1. En küçük saten örgüsü 5’li satendir. Bu örgü raporu 5 çözgü ve 5 atkıdan; en büyük raporu 20 çözgü ve 20 atkıdan oluşur.

2. Saten örgülü kumaşlar, dimi örgüler gibi diyagonal yollar meydana getirmediğinden ve uzun atlamalar oluşturduğundan parlak, pürüzsüz, yumuşak ve dökümlü kumaşlardır.

3. Saten örgülerde bağlantı noktaları rapor içerisinde birbirleriyle temas etmez. Bu nedenle saten örgü ile dokunan kumaşta iplik yüzmeleri görülür. Bu yapı kumaşın sağlam olmasını engeller. Kullanım sırasında kumaşta, dışa doğru iplik çekilmeleri ve iplik kaymaları oluşabilir.

parlak diğer tarafı mat görünümlüdür. Genellikle kumaşın ön yüzünde çözgü iplikleri, arka yüzünde ise atkı iplikleri hâkimdir.

4. Saten örgü ile dokunan kumaşların, ön ve arka yüzleri birbirinden farklıdır. Kumaşın bir tarafı parlak diğer tarafı mat görünümlüdür. Genellikle kumaşın ön yüzünde çözgü iplikleri, arka yüzünde ise atkı iplikleri hâkimdir.

5. Saten örgü raporundaki çözgü ve atkı sayısı her zaman birbirine eşittir. En sık 5’ li ve 8’li saten örgüleri kullanılır. Daha büyük raporlu saten örgüleri iplik yüzmelerinin kullanım sırasında oluşturacağı sorunlardan dolayı pek tercih edilmez.
6. Dimi örgüsünde olduğu gibi atlamalar sağa doğru yapılırsa sağ yönlü sola doğru yapılırsa sol yönlü saten elde edilir.

Atlama sayısının tespit edilmesi

Saten örgü raporunda bir bağlantı noktasından sonra diğer bağlantı noktasının kaç atkı atlayarak bulunması gerektiğini gösteren sayıya denir. Atlama sayısını tespit etmek için aşağıdaki kurallar uygulanır:• ‘1’ rakamı atlama sayısı olamaz.• Birbirine bölünebilen sayılar atlama sayısı olamaz.• Saten örgü raporunun bir eksiği atlama sayısı olamaz.• Ortak böleni olan sayılar atlama sayısı olamaz.• Saten örgü raporunu bölen sayılar atlama sayısı olamaz.Atlama sayısını tespit etmek için, aşağıdaki örnekte olduğu gibi saten örgü raporu, toplamı rapor sayısını oluşturan 2’şerli sayı çiftlerine ayrılır.

5li saten örgüsünü oluşturacak sayı çiftleri:

1+ 4= 5 2+3 =5
4 Raporun bir eksiği kullanılmaz 2 Uygun

1 Bir rakamı atlama sayısı olmaz 3 Uygun

5’li saten örgüsü 2 ya da 3 atlamalı olabilir ve

aşağıdaki şekilde gösterilir: S 1/4 (2) Raporu 5x5 olan 2 atlamalı saten

S 1 /4 (3) Raporu 5x5 olan 3 atlamalı saten örgüsü

Saten örgüde kullanılan atlama sayıları:
5’li saten için: 2,3

7’li saten için: 2,3,4,5

8’li saten için: 3,5
9’lu saten için: 2,4,5,7

10’lu saten için: 3, 7
11’li saten için: 2,3,4,5,6,7,8,9

12’li saten için: 5,7

Saten Çeşitleri

1- Çözgü Sateni: Atkı ipliğinin rapor içerisinde her sırada, yalnız bir kere üste çıkarak bağlantı yaptığı saten örgüsüne çözgü sateni denir. Kumaşın yüzeyinde çözgü iplikleri hakimdir.

2- Atkı Sateni: Çözgü ipliğinin rapor içerisinde her sırada yalnız bir kere üste çıkarak bağlantı yaptığı saten örgü çeşidine, atkı sateni denir. Kumaşın yüzeyinde atkı iplikleri hakimdir.
Saten örgülerin çizim yöntemleri
Çözgü sateni çizimi:En küçük rapor boyutlarına sahip çözgü saten örgüsü S 4/1 (3) Z saten 4 dolu - 1 boş, 3 atlamalı sağ yollu örgü olarak adlandırılır. Raporunun çiziminde aşağıdaki işlem sırası uygulanır:

• Rapordaki çözgü ve atkı sayısı hesaplanır.Rapordaki çözgü sayısı = rapordaki atkı sayısı = 4 + 1 = 5 iplik

• Desen kâğıdına, örgü raporundaki 5 çözgü ve 5 atkı işaretlenir.

• 4 dolu –1 boş olarak ilk çözgü hareketi çizilir.

• Boş karenin üzerinden atlama sayısı kadar (3) atlama yapılarak saten sağ yollu ise sağ tarafa, sol yollu ise sol tarafa doğru ikinci bağlantı noktası işaretlenir .

• Saten örgü raporu tamamlayıncaya kadar aynı işlem tekrar edilir.

Örnek 1

S 7 /1 (5) Z örgüsü 8’li raporlu 5 atlamalı sağ yollu çözgü satenidir. Örgü raporunda 7 + 1 = 8 çözgü ve 8 atkı bulunur.

Örnek 2

S 8 /1( 2) Z örgüsü 9’lu raporlu 2 atlamalı sağ yollu çözgü satenidir. Örgü raporunda 1 + 8= 9 çözgü ve 9 atkı bulunur.

Atkı sateni çizimi :

S 1/6 (2) Z ön yüzde atkı iplikleri hakim olacağı için atkı sateni olacaktir.
1 dolu - 6 boş, 2 atlamalı sağ yollu saten örgüsünün raporunun çiziminde aşağıdaki işlem sırası uygulanır:

• Rapordaki çözgü ve atkı sayısı hesaplanır.Rapordaki çözgü sayısı = atkı sayısı = 1 + 6 = 7

• Desen kâğıdına, örgü raporundaki 7 çözgü ve 7 atkı işaretlenir.

• İlk çözgü hareketi 1 dolu 6 boş olarak aşağıdan yukarıya doğru çizilir .

• İlk bağlantı noktasının üzerinden atlama sayısı kadar (2) atlama yapılarak sağ tarafa ikinci bağlantı noktası işaretlenir. • Saten örgü raporu tamamlanıncaya kadar aynı işlem devam eder.

• Çözgü ve atkı kesitleri çizilir.

S 1 /6 (2) S örgüsü sol yolludur. Çizimi yapılırken ilk çözgü hareketi 1 dolu 6 boş olarak aşağıdan yukarıya doğru çizilir . Sonraki bağlantı noktası iki atlama sayılarak sola doğru işlenir ancak bu nokta raporun dışında kalacağı için rapordaki son çözgü sütununa taşınır. Sonraki bağlantılar aşağıda belirtildiği gibi sola doğru belirlenir.

Örnek1

S 1/8 (5)Z örgüsü 9’lu 5 atlamalı atkı satenidir. Örgü raporunda 1 + 8 = 9 çözgü ve 9 atkı bulunur. Örnek2
S 1/6(3)örgüsü 7’li 3 atlamalı atkı satenidir. Örgü raporunda 1 + 6= 7 çözgü ve 7 atkı bulunur.

Dimi

Dimi örgülerinde her çözgü kendi atkısıyla ve birbirlerinin peşi sıra bağlanır. Yani birinci çözgü birinci atkıyla ikinci çözgü ikinci atkıyla. Bu nedenle bağlantı noktaları sağa veya sola doğru bir yol oluşturur. Kumaşta diagonal bir çizgi halinde beliren bu görünüme dimi yolu denir. Dimi Örgünün Özellikleri:
• En küçük dimi örgü raporu, üç çözgü ve üç atkıdan meydana gelir.
• Dimi örgü raporlarında çözgü ve atkı sayısı eşittir.
• Dimi diyagonali sağ yollu (Z) dimi örgülerinde soldan sağa, sol yollu (S) dimi örgülerinde ise sağdan sola doğru yükselmektedir.
• Dimi örgülü kumaşın her iki yüzü de birbirinden farklıdır. Kumaşın ön yüzünde dimi diyagonali sol yollu ise, tersinde sağ yolludur. Ön yüzde atkı ipliği hakimse arka yüzde çözgü ipliği hakimdir. • Bezayağı örgüye göre iplik sıklıklarının artırılmasına daha uygun bir yapıdadır. Bundan dolayı bezayağı örgüye göre daha ağır, kalın ve dayanıklı kumaş dokumak mümkündür. Ağır olması kolay buruşmasını engeller.
• Dimi örgülü kumaşlar, bezayağı örgülü kumaşa göre daha esnek ve dökümlüdür.
• Dimi örgülü kumaşlar, şardonlama işlemi için uygun bir zemin oluşturur.

Dimi örgülerinin çizim yöntemi:Dimi örgüsü D harfi ile simgelenir. S sol yollu,Z sağ yollu diminin kısaltmasıdır. D 2/1 Z(dimi iki dolu, bir boş) örgüsü sağ yollu çözgü yüzlü ve tek eğimli bir dimi örgüsüdür. Çizilmesinde aşağıdaki işlem sırası uygulanır:- Rapordaki çözgü ve atkı sayısı aşağıdaki şekilde hesaplanır:Rapordaki çözgü sayısı = rapordaki atkı sayısı = 2 + 1 = 3 iplikBuna göre; örgü raporunda üç çözgü ve üç atkı bulunur.Desen kâğıdı üzerine örgü raporunun çözgü ve atkı sayısı işaretlenir. İlk çözgü hareketi ( iki dolu –bir boş)aşağıdan yukarıya doğru çizilir. Diğer çözgü iplikleri birer atkı yukarı kayarak aynı hareketi yapar. Bu şekilde dimi diyagonali oluşur. Çözgü ve atkı kesitleri çizilir.



( dimi iki dolu- iki boş ) örgüsü sol yollu, eşit yüzlü ve tek eğimli bir dimi örgüsüdür. Raporunun çizilmesinde aşağıdaki işlem sırası uygulanır:Rapordaki çözgü ve atkı sayısı hesaplanır.Rapordaki .çözgü sayısı = Rapordaki atkı sayısı = 2 + 2 = 4 iplikDesen kâğıdı üzerine örgü raporunun çözgü ve atkı sayısı işaretlenir. İlk çözgü hareketi ( iki dolu –iki boş) aşağıdan yukarıya doğru çizilir. İkinci çözgü ipliği bir atkı aşağıya doğru kaydırılarak çizilir. Diğer çözgü iplikleri birer atkı aşağı kayarak aynı hareketi yapar.Bu şekilde dimi diyagonali oluşur. Çözgü ve atkı kesiti çizilir.


Dimi örgü türleri:
Dimi örgüler; eğim sayısına, eğim yönüne ve iplik dağılımına göre gruplara ayrılır.


Eğim Sayısına Göre Dimi Örgü Çeşitleri
1- Tek Eğimli Dimi:Dimi örgü raporunda tek diyagonal oluşuyorsa buna tek eğimli dimi denir.
2- Çok Eğimli Dimi: Dimi örgü raporunda birden fazla diyagonal meydanageliyorsa çok eğimli dimi oluşur.
Eğim yönüne göre dimi örgüleri
1- Sağ Yollu (Z) Dimi: Dimi örgü raporunda oluşan diyagonal soldan sağa doğru yükseliyorsa buna sağ yollu dimi denir.
2- Sol Yollu (S) Dimi: Dimi örgü raporunda oluşan diyagonal sağdan sola doğru yükseliyorsa buna sol yollu dimi denir.

sol yollu -çok eğimli-45’ eğimli-eşit yüzlü
İplik dağılımına göre dimi örgüleri
1- Çözgü Yüzlü Dimi: Kumaşın ön yüzünde çözgü ipliği atkı ipliğine oranla daha fazla görünüyorsa buna çözgü yüzlü dimi örgüsü denir.
2- Atkı Yüzlü Dimi: Kumaşın ön yüzünde atkı ipliği çözgü ipliğine oranla daha fazla görünüyorsa buna atkı yüzlü dimi örgüsü denir.
3- Eşit Yüzlü (Deneli) Dimi: Kumaşın ön yüzünde çözgü ve atkı iplikleri eşit oranda görünüyorsa buna eşit yüzlü dimi örgüsü denir.

Eğim açısına göre dimi örgüleri
1- 45’ açılı dimi: Çözgü ve atkı ipliklerinin kalınlıkları ve sıklıkları aynı veya çözgü iplikleri bağlantılarını kendi atkılarıyla birbirlerinin peşi sıra yaparsa ise dimi yolunun açısı 45’ olur.
2- Atkı iplikleri çözgüden iki kat kalın veya çözgü sıklığı atkıdan aynı derecede fazla ise yada her çözgü ipliği iki atkıyla bağlantı yaparsa dimi yolunun açısı 63’ olur.
3- Çözgü ipliklerinin kalınlığı atkının iki katı veya atkı sıklığı çözgüden aynı oranda fazlaysa, veya her atkı iki çözgüyle bağlantı yaparsa dimi yolunun açısı 27’ olur.



63’ eğimli -tek eğimli-eşit yüzlü -sağ yollu



27’ eğimli-tek eğimli-eşit yüzlü-sağ yollu

Bezayağı

Dokuma örgüleri içerisinde en basit örgü bezayağı örgüsüdür. Atkı ipliğinin kumaş eni boyunca, çözgü ipliklerinin bir altından, bir üstünden geçerek diğer atkı ipliğinin ters hareket yaparak oluşturduğu örgüdür.
Bezayağı örgünün özellikleri:
• Bezayağı örgüsü, en küçük raporlu dokuma örgüsüdür. Örgü raporunda iki çözgü ve iki atkı ipliği bulunur.
• Atkı ve çözgü bağlantılarının en sık olduğu dokuma şeklidir. Bu nedenle bezayağı örgülü kumaşlar dayanıklıdır.
• Dokuma kumaşlarda atkı ve çözgü ipliklerinin yüzme yapmadığı tek örgü şeklidir. Yüzme (atlama) dokumada bir ipliğin diğer iplik sisteminde iki ve daha fazla sayıda iplik üzerinden ya da altından geçerek bağlantı yapmasıdır.
• Bezayağı örgülü kumaşın her iki yüzü de aynıdır. Kumaşa herhangi bir desen oluşturma işlemi uygulanmamışsa bezayağı örgünün desen etkisi yoktur. Bezayağı örgüsü en basit ve dayanıklı dokuma örgüsü olduğundan pamuk, yün, ipek ve sentetik ipliklerle yapılan dokumalar için uygundur.Gömleklik, elbiselik, astarlık, pijamalık ve branda kumaşlar, yağmurluklar, mutfak, takımları, nevresimlikler, tülbentler, perdelikler, koltuk örtüleri gibi çok geniş kullanım alanına sahiptir.
Bezayağı örgünün çizim yöntemi:
Bezayağı örgüsü ile ifade edilir. B harfi bezayağını simgeler. Bezayağı örgüde rapor (1+1=2) iki atkı, iki çözgüden oluşur. Örgü raporunda ilk çözgü ipliği birinci atkı ipliğinin üzerinden, ikinci atkı ipliğinin altından geçer. İkinci çözgü hareketi ise birinci çözgü hareketinin tam tersidir. Yani çözgü ipliği birinci atkının altından ikinci atkının üzerinden geçer.
Bezayağı örgü raporunun çiziminde aşağıdaki işlem sırası uygulanır:Desen kâğıdı üzerine örgü raporundaki çözgü ve katkı sayısı işaretlenir. Çözgü ve atkı iplikleri numaralandırılır.Çözgü yönünde ilk çözgü hareketi 1 dolu – bir boş olarak aşağıdan yukarıya doğru çizilir.Sonraki çözgü hareketi de ilk çözgü hareketinin tam tersi olarak dolu karenin karşısı boş kare , boş karenin karşısı dolu kare olacak şekilde çizilir. Bu şekilde bezayağı örgü raporu tamamlanır.
Örgü raporu çözgü ve atkı yönünde rapor tekrarı yapılarak istenilen boyutlarda büyütülebilir. Rapor kısmı farklı renkte çizilir. Aşağıdaki şekil’de bezayağı örgüsü 6 çözgü ve 6 atkıdan oluşacak biçimde büyütülmüştür. B 1 (6x6) şeklinde ifade edilir. İstenilen çözgü ve atkı sayısına göre örgü raporu enine ve boyuna yönde tekrar edilir.Örgü raporunun tekrar edilen kısmı farklı renkle çizilir.Şekilde örgü raporu kırmızı, rapor tekrarları gri renkte gösterilmiştir.

Örgünün üzerinde dokunmuş kumaş görüntüsü , sol tarafında çözgü kesiti alt tarafında atkı kesidi yer alıyor.Kırmızı alanlar çözgüleri beyaz alanlar atkıları ifade ediyor. Çözgü kesidi alınırken çözgü iplikleri atkı kesidi alınırken atkı iplikleri göze dik görünecek şekilde çizilir.

Armür

Dokuma işleminin gerçekleşmesi için ilk temel hareket ağızlık açılmasıdır. Ağızlık, çerçevelerin hareketi ile çözgü ipliklerinden bir kısmının yukarıda, bir kısmının aşağıda bulunması sonucu iki çözgü grubu arasında oluşan boşluktur. Ağızlıktan geçirilen atkı ipliği, üstteki çözgülerin altında, alttaki çözgülerin üstünde kalır. Bu şekilde çözgü ve atkı ipliği arasındaki bağlantı sağlanarak dokuma örgüsü oluşturulur. Armür ise çerçevelere dolayısı ileçözgü ipliklerine aşağı-yukarı hareket veren bir mekanizmadır. Atılacak atkı sırasına göre örgü raporu ve tahar planına uygun şekilde hangi çerçevelerin yukarıda, hangi çerçevelerin aşağıda olacağını ifade eden şematik plana armür raporu adı verilir.Armür planı, dokunacak olan örgünün raporu ve tahar planı esas alınarak çizilir. Örgü raporunu oluşturan farklı çözgü hareketleri belirlenip bir araya getirilir.Armür planı desen kâğıdına, örgü raporunun sağ tarafına, örgü raporunu oluşturan farklı çözgü hareketleri soldan sağa doğru sıralanacak şekilde aktarılır. Çözgü hareketlerinin aynı doğrultuda taşınabilmesi için ayna denilen çizimden yararlanılır. Ayna tahar planındaki çerçeve numaralandırma şekline göre aşağıdan yukarıya yada yukarıdan aşağıya doğru çizilir.

Yukarıdaki şekilde örgü raporundaki farklı çözgü hareketleri farklı renklerde gösterilmiştir. Bu çözgü hareketleri yan yana gelerek armür planını oluşturmuştur.. Armür planında her satırda farklı çözgü hareketlerinden sadece bir tanesinin alınmasına dikkat edilir. Armür planında her satır bir atkıyı ifade eder ve aşağıdan yukarıya doğru numara verilir. Her sütun ise bir çerçeveyi ifade eder ve dokuma tezgâhındaki ya da dokuma makinesindeki ağızlık açma sisteminin özelliğine göre iki farklı şekilde numaralandırılır. Çerçeveleri gösteren sütunlara soldan sağa doğru numara verilmiştir. Bir atkıya ait satırda hangi numaralı çerçeveleri gösteren karelerin içi dolu ise o çerçeveler atkı atılmadan önce yukarı kalkarak ağızlık oluşturacaklardır.

Bu durumda yukarıdaki şekil'de çizilen armür planına göre;1’inci atkı atılırken; 1’inci ve 4’üncü çerçeveler,2’nci atkı atılırken; 1’inci ve 2’nci çerçeveler,3’üncü atkı atılırken; 2’nci ve 3’üncü çerçeveler,4’üncü atkı atılırken; 3’üncü ve 4’üncü çerçeveler yukarıda olacak şekilde ağızlık açılmalıdır.

Tahar planı çıkarılırken, aynı hareketi yapan çözgülerin, çerçeve üzerine düşen yükü azaltmak amacıyla birden fazla çerçeveye dağıtılabildiği açıklanmıştı. Bu durumda armür planı çizilirken aynı hareketi yapan çözgüler de farklı çerçevelerde oldukları için planda yer alır.

Örnek Armür Planı Çizimleri

Aşağıdaki şekilde İki dolu bir boş, bir dolu iki boş sağ yollu dimi örgü raporu, tahar ve armür planı çizilmiştir. Dokuma işleminde ağızlık açılırken her atkı için yukarıda olması gereken çerçeveler belirtilmiştir.

Aşağıdaki şekilde 4 dolu 1 boş 3 atlamalı saten örgü raporu, tahar ve armür plânı çizilmiştir. Dokuma işleminde ağızlık açılırken her atkı için yukarıda olması gereken çerçeveler belirtilmiştir. Tahar planı çizilirken saten atlamalı tahar çeşidi kullanılmıştır. Armür planı çizilirken de bu tahar planına uygun olarak ayna yardımıyla çözgü hareketleri taşınmıştır.

Aşağıdaki şekil’de 12 çözgü ve 3 atkıdan oluşan örgü raporuna ait tahar ve armür planları çizilmiştir. Örgü raporundaki 12 çözgüden farklı hareket yapan 6 çözgü armür planında yer almıştır. Dokuma işleminde ağızlık açılırken her atkı için yukarıda olması gereken çerçeveler belirtilmiştir.

Aşağıdaki şekil’de 8 çözgü ve 8 atkıdan oluşan etamin örgüsüne ait tahar ve armür planları çizilmiştir. Örgü raporundaki 8 çözgüden farklı hareket yapan 4 çözgü armür planında yer almıştır. Dokuma işleminde ağızlık açılırken her atkı için yukarıda olması gereken çerçeveler belirtilmiştir.

Tarak

Çözgü ipliklerinin kumaşa düzgün dağılımını sağlayan, kumaşın enini ve sıklığını belirleyen tarak aynı zamanda arka arkaya atılan atkı ipliklerini kumaşa doğru iterek sabitleyen elemandır. Taraklar metal çerçeve içine yerleştirilmiş ince metal plakalardan oluşur. İnce metal plakaların arasındaki boşluğa tarak dişi adı verilir. İpek gibi çözgü sıklığı yüksek kaliteler için kullanılan taraklar 1 santimdeki , yün gibi kalın ipliklerin kullanıldığı kalitelerde ise 10 santimdeki diş adedine göre numaralandırılırlar.14 numaralı tarak denince 1santimde 14 tarak dişi olduğunu 60 numaralı tarak dendiğinde 10 santimde 60 tarak dişi olduğunu anlaşılır. Çözgüler tahar işlemi sırasında gücülerin arkasından taraktan geçirilir. Kumaşın eni, 1 santimdeki çözgü sıklığı, örgü raporu ve çözgü renk raporu gibi unsurlar kullanılacak tarağın numarasını ve bir dişten geçirilecek iplik adedini etkiler. Dişten geçirilecek tel sayısının örgü ve renk raporunun sayısına bölünebilir olması gerekir. Kumaş eni ve istenilen çözgü sıklığına uygun tarak tercih edilmelidir.

Tarak planı tarağın bir diş boşluğundan kaç adet çözgü teli geçmesi gerektiğini gösterir.Tarak planı desen kâğıdında tahar planı ile örgü raporu arasında yer alır. Tarak planında desen kâğıdının yatay yönde her bir karesi bir çözgü telini gösterir. Bir diş boşluğundan geçecek tel sayısı kadar karenin yan yana içi doldurulur. Yan yana bulunan iki diş boşluğunun karışmaması için örgü raporu boyunca iki satır kullanılır.

Şekil 1.’de yan yana iki adet kare dolu olarak gösterilmiştir. Bu durumda tarak taharı yapılırken her diş boşluğundan ikişer çözgü teli alınacaktır.Şekil 2.’de ise her diş boşluğundan birer çözgü teli alınması gerektiği belirtilmiştir.
Diş boşluğundan geçen tel sayısı genellikle örgü raporuna uygun olarak seçilir. Örneğin; bezayağı örgülü bir kumaş için bu sayı 2, 1/2 dimi örgülü kumaş için 3, 5’li saten örgülü kumaş için 5 olabilir. Bunun dışında çözgü sıklığı, istenen kumaş özelliği ve kullanılan iplik özelliği gibi kriterler de göz önünde bulundurulur. Tül ve organze türü kumaşlarda çözgü ipliklerinin düzgün dağılımı için her diş boşluğundan birer tel alınması uygun olmaktadır. Tarakta dişlerden geçirilecek ipliklerin adedi tahar raporuyla beraber hazırlanır.Örneğin dört ince bir kalın iplik raporlu bir çözgüde kullanılacak tarak numarası kalın ipliğe göre tercih edilmelidir. İnce iplikler kalınlıklarına uygun olarak dişten birden fazla geçirilebilir.Bazı kumaşlarda, kumaş enince farklı bölgelerde farklı çözgü sıklıkları oluşturmak gerekebilir. Bu durumda tarak taharı yapılırken diş boşluğundan geçen tel sayısı sabit kalmaz. Sürekli tekrar eden bir tarak raporu oluşturacak şekilde değişiklik gösterir.

Örneğin; Tarak raporu:4 dişten 2’şer tel = 8 tel 2 dişten 3’er tel = 6 tel 1 dişten 2 tel = 2 tel 4 dişten 5’er tel = 20 tel Toplam 36 tel